Yrd. Doç. Dr. Mikail ALTANİRİŞ
İşletmenin dili olarak algılanan muhasebe, işletmede meydana gelen ekonomik olayların ilgili taraflara
yansıtılmasında önemli bir role sahiptir. Muhasebe, bu işlevini yürütürken gerek
işletme içi, gerekse işletme dışı çevrelere yararlı bilgilerin doğru olarak
açıklanmasını amaç edinir. Diğeri bir deyişle muhasebenin amacı, işletme ile
ilgili tarafların kararlarında kullanabilecekleri doğru bilgileri üretmek ve
sunmaktır. Çünkü muhasebe bilgileri, bir işletmenin ne kadar iyi veya kötü
yönetildiğin belirlenmesinde önemli bir göstergedir.
Muhasebenin bugünkü işlevi bilgi
ekonomisinin kullanılması bağlamında daha da artmıştır. Bilgi, günümüzün en
önemli rekabet silahıdır. Zira bilgi , doğal kaynaklardan, büyük fabrikalardan
ya da şişkin banka hesaplarından daha değerli ve daha güçlüdür.
Karar alıcıların
temel kaynakları kullanacakları doğru bilgilerle değer kazanır. Bu bilgileri
ustaca işleyerek kullanabilir hale getirenler ise muhasebecilerdir. Gerek mikro
gerekse makro seviyede bilginin değerliliğini koruyabilmesi, bunların
güvenilirlik ve zamanlılık kavramı çerçevesinde bilgi kullanıcılarına
aktarılması ile doğru orantılıdır. Günümüzde muhasebe bilgileri, işletme
yöneticilerinin karar mekanizmalarında önemli bir yere sahiptir. Bu anlamda
muhasebe yönetim-bilgi sistemi olarak görevini yerine getirmektedir.
Muhasebe bilgi sisteminin, sistemin önemli öğeleri olan "Muhasebeciler" tarafından
bir karar destek sistemi içine sokularak operasyonel, taktik ve stratejik
boyutlarda geliştirilmesi gerekmektedir.
Muhasebecilerin sorumluluğu işverenlere,müşterilerine, devlete ve topluma karşıdır.
Sorumluluk ise;
isteğe bağlı sorumluluk,
yasal sorumluluk,
etik sorumluluk
ve ekonomik sorumluluk
olarak dört ayrıma tabi tutulabilir.
Günümüzde muhasebenin fonksiyonel yapısı
"sürekli bir gelişim içindedir".
Muhasebe, klasik muhasebe tanımının da ötesinde,
önemli bir misyona sahiptir.
Bu misyon, ülke ekonomisi ve işletme açısından
olmak üzere iki grupta ele alınabilir.
Ülke ekonomisi açısından muhasebe, makro göstergelerin oluşturulmasında kullanılan verileri hazırlarken,
İşletme açısından ise, işletme sahip ve yöneticilerinin doğru karar almasına yardımcı
olur.
Muhasebe verilerinin anlamlılık düzeyini yükselten ve onları işlenebilir
hale getirenler MUHASEBECİLERDİR.
Muhasebe meslek mensupları kavramı çok geniş
bir yelpazeyi kapsar. Bu kapsam içerisine; akademisyenler,herhangi bir kuruluşta
çalışan muhasebe elemanları ,serbest muhasebeci ,serbest muhasebeci mali müşavir,
yeminli mali müşavir, Maliye Bakanlığının hesap uzmanları, kontrolörleri,
vergi denetmenleri ve Sayıştay denetçileri girmektedir.
Bu çalışmaya, muhasebe meslek mensuplarının tamamı dahil
edilmemiştir. Sadece toplumda muhasebeci olarak bilinen; serbest muhasebeci,
serbest muhasebeci mali müşavir, ve yeminli mali müşavirler araştırma konusu
yapılmıştır.
2. ARAŞTIRMANIN AMACI
Araştırmanın amacı, ülkemiz
muhasebecilerinin bilgi - beceri açısından, güvenilirlik ve toplumsal sorumluluk
açısından, yetki ve sorumluluk açısından, yaptığı işin niteliği açısından,
toplumun çeşitli katmanlarınca nasıl algılandıklarını ortaya koymaktır.
3. ARAŞTIRMANIN YÖNTEMİ
Araştırmanın yapılmasında anket
tekniği kullanılmış ve uygulama "İstanbul, Ankara, Konya, Karaman ve Gaziantep"
illerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmada kullanılan anket, muhasebecinin
toplumunca algılanmalarını ölçme bakımından dört bölüm ve toplam 25
sorudan oluşmuştur.
Belirlenen katmanlara toplam olarak 500 anket formu gönderilmiş % 70 geri dönüşüm sağlanarak
353 adet anket değerlendirmeye tabi tutulmuştur.
Toplum; cinsiyet, yaş, meslek ,
eğitim düzeyi ve gelir düzeyi olmak üzere beşe ayrılarak ele alınmıştır.
Her bir toplum katmanının muhasebecileri;
- Bilgi ve beceri açısından,
- Güvenilirlik ve toplumsal sorumluluk açısından,
- Yetki ve sorumluluk açısından,
- Yaptığı işin niteliği
açısından nasıl algıladıklarını ölçmek için toplam 20 yargı ifadesi
kullanılmış ve bu yargılara ne ölçüde katılmadıkları veya katıldıkları
sorulmuştur. Buna göre;
Katılmıyorum 2 Puan
Fikrim yok 3 Puan
Katılıyorum 4 Puan
Kesinlikle katılıyorum 5 Puan
ile değerlendirmeye alınmıştır. Her bir toplum katmanının muhasebecileri bilgi
ve beceri açısından nasıl algıladıklarını ölçmek için 3 yargı ifadesi,
güvenilirlik ve toplumsal sorumluluk açısından nasıl algıladıklarını ölçmek için
5 yargı ifadesi, yetki ve sorumluluk açısından nasıl algıladıklarını ölçmek için
3 yargı ifadesi, yaptıkları işin niteliği açısından nasıl algıladıklarını ölçmek
için 9 yargı ifadesi kullanılmıştır. Değerlendirme aşamasında, her bir grup için
puan indeksleri oluşturulmuştur. Puan indekslerinin algılama biçimlerine göre en
düşük ve en yüksek puanları aşağıdaki gibidir:
En Düşük
Ortalama En yüksek
Puan Puan Puan
a- Bilgi ve beceri açısından
Algılama 3 9
15
b- Güvenilirlik ve toplumsal
Sorumluluk açısından
algılama 6 15 25
c- Yetki ve sorumluluk açısından
Algılama 3 9
15
d- Yaptığı
işin niteliği açısından
Algılama 16
27 45
Ankette sonuçları yukarıda
oluşturulan puan indeksleri esas alınarak değerlendirilmiştir.
4. ARAŞTIRMANIN BULGULARI
Ankete katılan 353 denekten %75,9’ u erkek, % 24,1’ i kadındır. Deneklerin yaş, meslek, eğitim düzeyi ve
gelir düzeyine ilişkin frenkans dağılımları aşağıdaki tablolarda yer almaktadır.
TABLO –1 DENEKLERİN YAŞ
GRUPLARINA GÖRE DAĞILIMI
|
Yaş Grubu
|
16-20 |
21-25 |
26-35 |
36-45 |
46+ |
TOPLAM |
|
Frekans |
15 |
55 |
116 |
88 |
79 |
353 |
|
Yüzde(%) |
4,2 |
15,6 |
32,9 |
24,9 |
22,4 |
100 |
Tablo-1’ den görüldüğü üzere;
katılımcıların % 4,2’ si 16-20 yaş grubunda, % 15,6’ sı 21-25 yaş grubunda, %
32,9’ u 26-35 yaş grubunda, % 24,9’ u 36-45 yaş grubunda ve % 22,4 ‘ ü de 46
yaşından büyüktür.
TABLO-2 DENEKLERİN MESLEK
GRUPLARINA GÖRE DAĞILIMI
|
Meslek |
memur |
işçi |
tüccar |
sanayic |
Esnaf |
çiftci |
doktor |
avukat |
noter |
smmm |
öğrenci |
işçsiz |
emekli |
diğer |
Toplam |
|
Frekans |
44 |
24 |
28 |
30 |
53 |
7 |
29 |
35 |
5 |
29 |
26 |
2 |
28 |
12 |
351 |
|
Yüzde |
12,5 |
6,8 |
7,9 |
8,5 |
15 |
2 |
8,2 |
9,9 |
1,4 |
8,2 |
7,4 |
6 |
7,9 |
3,4 |
100 |
Tablo-2‘ de görüldüğü gibi
meslek gruplarına göre yüzde dağılımı şöyledir;12,5’ i memur, 6,8’i işçi, 7,9’ u
tüccar, 8,5’ i sanayici, 15’i tüccar, 2’ si çiftçi, 8,2’ si doktor, 9,9’ u
avukat, 1,4’ ü noter, 8,2 ‘ si smmm, 7,4’ ü öğrenci, 6’ sı işsiz, 7,9’u emekli
ve 3,4’ ü ise diğerlerini oluşturmaktadır.
TABLO –3 DENEKLERİN EĞİTİM
GRUPLARINA GÖRE DAĞILIMI
|
Eğitim |
İlkokul |
Ortaokul |
Lise |
Üniversite |
Y.Lisans |
Doktora |
Toplam |
|
Frenkans |
36 |
24 |
97 |
177 |
14 |
4 |
352 |
|
Yüzde % |
10,2 |
6,8 |
27,5 |
50,1 |
4,0 |
1,1 |
99,7 |
Tablo –3’ de deneklerin eğitim
seviyelerinin % 50 den fazlasının yüksek okul mezunu olduğu görülürken, % 44.5’i
ilk, orta ve lise mezunu arasında bir dağılım göstermektedir.
TABLO-4 GELİR SEVİYELERİNE GÖRE
DENEKLERİN DAĞILIMI
(MİLYON TL)
|
GELİR SEVİYESİ |
200-300 |
301-500 |
501-700 |
701-1000 |
1000 + |
GELİRİM YOK |
TOPLAM |
|
FREKANS |
48 |
54 |
76 |
55 |
85 |
25 |
343 |
|
YÜZDE(%) |
13,6 |
15,3 |
21,5 |
15,6 |
24,1 |
7,1 |
97,2 |
Deneklerin % 61,2’ sinin 500 milyonun üzerinde bir gelir
seviyesine sahipken , % 38,8’ inin 500 milyon liradan az gelir grubundan olduğu
görülmektedir.
4.1.Muhasebecilerin bilgi ve beceri açısından
algılama biçimi
Tablo:5 Cinsiyet – Bilgi Beceri Açısından
Algılama İlişkisi
| |
Tanımlayıcı
İstatistik Sonuçları |
Anlamlılık Testi Sonuçları (
İndependet 2-taild) |
| Cinsiyet |
N |
Ortalama |
Standart Sapma |
t |
df |
Gruplar Arası Anlamlılık (Sig
2-taild) |
| Erkek |
266 |
9,4428 |
2,8385 |
| Kadın |
84 |
8,5000 |
2,6503 |
| Toplam |
350 |
9,2057 |
2,8189 |
Tablo 5’de görüldüğü gibi 266
erkek, 84 kadın olmak üzere toplam 350 denek muhasebecileri bilgi ve beceri
açısından puanlandırmıştır. Buna göre erkekler, muhasebecileri bilgi ve beceri
açısından yeterli olduklarını düşünürken, kadınların bu düşünceyi
benimsemedikleri görülmektedir. Yapılan anlamlılık testi sonuçlarına göre de bu
iki grubun algılama düzeyleri arasında istatistiki açıdan anlamlı bir farkın
olduğu görülmektedir. ( Sig = 0,008 )
Tablo : 6 Yaş - Bilgi ve
Beceri Açısından Algılama İlişkisi
|
Yaş |
N |
M (Ortalama) |
Standart Sapma |
F |
df |
Sig |
|
16-20 |
15 |
9,4000 |
1,8822 |
|
21-25 |
55 |
8,3273 |
2,5023 |
|
26-35 |
115 |
9,0348 |
2,8621 |
|
36-45 |
86 |
9,5233 |
2,9415 |
|
46 + |
79 |
9,6835 |
2,8714 |
|
Toplam |
350 |
9,2057 |
2,8189 |
Tukey Testi Sonuçları
Yaş Mean Differance
Sig
21-25 46+ -1,3563 0,046
Tablo-6 ‘ da görüldüğü gibi
çeşitli yaş gruplarına dağılmış toplam 350 denek muhasebecileri bilgi ve beceri
açısından puanlandırmıştır. Buna göre , 21-25 yaş grubu hariç diğer yaş
gruplarının tamamının muhasebecilerin bilgili ve becerili olmaları konusunda
olumlu görüş taşıdıkları, 21-25 yaş grubunun ise olumsuz görüş taşıdığı
görülmektedir. Tukey testi sonuçlarına göre de bu durum tespit edilmiştir. Ancak
yapılan Anova testi sonuçlarına göre algılanma düzeyleri açısından farklı yaş
grupları arasında istatistiki açıdan anlamlı bir fark yoktur ( significance=
0.055).
Tablo : 7 Meslek - Bilgi ve Beceri Açısından
Algılama İlişkisi
|
Meslek |
N |
Ortalama |
Standart Sapma |
F |
df |
Sig |
|
Memur |
43 |
8,8837 |
2,2700 |
|
İşçi |
24 |
9,8583 |
3,0571 |
|
Tüccar |
28 |
9,6071 |
2,3935 |
|
Sanayici |
30 |
10,8667 |
2,9912 |
|
Esnaf |
53 |
8,9811 |
3,1286 |
|
Çiftçi |
6 |
10,3333 |
3,9328 |
|
Doktor |
29 |
8,7931 |
3,0045 |
|
Avukat |
34 |
7,9118 |
2,5390 |
|
Noter |
5 |
8,4000 |
4,0373 |
|
SMMM |
29 |
10,6207 |
2,4409 |
|
Öğrenci |
26 |
8,9231 |
1,9375 |
|
İşsiz |
2 |
6,5000 |
0,7071 |
|
Emekli |
28 |
9,1429 |
2,5922 |
|
Diğer |
12 |
8,8333 |
3,2983 |
|
Toplam |
349 |
9,2006 |
2,8213 |
Tukey Testi Sonuçları
Meslek Mean Differance Sig
Sanayici – Avukat 2,9549 0,001
Avukat – SMMM -2,7089 ,007
Tablo-7' de görüldüğü gibi
çeşitli mesleklere dağılmış toplam 349 denek muhasebecileri bilgi ve beceri
açısından puanlandırmıştır. Buna göre; memur, esnaf, doktor, avukat, noter,
öğrenci,işsiz ve diğer grubunda yer alan meslekler muhasebecileri bilgi ve
beceri açısından olumsuz yönde algılamaktadırlar. Bunların dışında kalan işçi,
tüccar, sanayici , çiftci, smmm ve emekliler muhasebecileri bilgi ve beceri
açısından olumlu yönde algılamaktadırlar. Anova testi sonuçlarına göre de farklı
meslekler, muhasebecileri bilgi ve beceri açısından farklı düzeyle
algılamaktadırlar (significance, 0,003). Tukey testi sonuçlarına göre de
sanayici ile avukat, avukat ile smmm arasında anlamlı bir algılama farkının
olduğu görülmektedir. Buna göre, avukatlar hem sanayicilerden , hem de smmm'
lerden bu konuda daha fazla olumsuz görüş taşımaktadırlar.
Tablo : 8 Eğitim - Bilgi ve
Beceri Açısından Algılama İlişkisi
|
Eğitim |
N |
Ortalama |
Standart Sapma |
F |
df |
Sig |
| İlkokul |
35 |
9,8286 |
3,2312 |
| Ortaokul |
24 |
9,1667 |
2,2393 |
| Lise |
96 |
9,1354 |
2,7554 |
| Üniversite |
176 |
8,9091 |
2,8006 |
| Y. Lisans |
14 |
11,2857 |
1,8985 |
| Doktora |
4 |
11,5000 |
4,1231 |
| Toplam |
349 |
9,2063 |
2,8229 |
Tukey Testi Sonuçları
Eğitim Mean Differance
Sig
Üniversite – Y.Lisans -2,3766 0,026
Tablo 8' de görüldüğü gibi
çeşitli eğitim düzeyine sahip toplam 349 denek muhasebecileri bilgi ve beceri
açısından puanlandırmıştır. Buna göre, üniversite eğitimi almış olanlar
muhasebecileri olumsuz yönde algılarken, diğer eğitim düzeyine sahip olanlar
olumlu yönde algılamaktadırlar. Anova testi sonuçlarına göre, farklı eğitim
düzeyine sahip olanlar muhasebecileri bilgi ve beceri açısından farklı düzeyde
algılamaktadırlar (significance 0,015). Tukey testi sonuçlarına göre de
üniversite eğitimi alanlar ile yüksek lisans yapanlar arasında anlamlı bir
algılama farkının olduğu görülmüştür. Buna göre, üniversite eğitimi almış
olanlar muhasebecileri bilgi ve beceri açısından olumsuz yönde algılarken ,
yüksek lisans eğitimi almış olanlar olumlu yönde algılamaktadırlar.
Tablo : 9 Gelir - Bilgi ve Beceri Açısından
Algılama İlişkisi
|
Gelir Düzeyi |
N |
Ortalama |
Standart Sapma |
F |
df |
Sig |
|
200-300 |
48 |
8,4375 |
2,8873 |
|
301-500 |
54 |
10,0185 |
2,9556 |
|
501-700 |
75 |
8,3333 |
2,7080 |
|
701-1.000 |
54 |
9,0370 |
2,8481 |
|
1.000 + |
85 |
9,7765 |
2,8184 |
|
Gelir Yok |
24 |
9,2500 |
2,0270 |
|
Toplam |
340 |
9,1529 |
2,8180 |
Tukey Testi Sonuçları
Gelir Düzeyi Mean Differance Sig
200-300, 301-500 -1,5810 0,045
301-500, 501-700 1,6852 0,008
501-700, 1.000 + -1,4431 0,012
Tablo 9' da görüldüğü gibi
çeşitli gelir düzeyine sahip toplam 340 denek muhasebecileri bilgi ve beceri
açısından puanlandırmıştır. Buna göre, 200-300 ve 501-700 milyon lira gelir
düzeyine sahip olanlar muhasebecileri bilgi ve becerileri konusunda olumsuz
yönde algılarken, bunun dışında kalan gelir grupları olumlu yönde
algılamaktadırlar. Anova testi sonuçlarına göre farklı gelir grubuna sahip
olanlar; muhasecileri bilgi ve becerileri açısından farklı algılamaktadırlar (significance
0,002). Tukey testi sonuçlarına göre de 200-300 ile 301-500 milyon , 301-500 ile
501-700 milyon ve 501-700 ile 1000 + milyon gelir grupları arasında anlamlı bir
algılama farkının olduğu görülmüştür.
4.2.Muhasebecilerin Güvenilirlik ve Toplumsal sorumluluk açısından
algılanma biçimi
Tablo : 10 Cinsiyet – Güvenilirlik ve Toplumsal Sorumluluk Açısından
Algılama İlişkisi
| |
Tanımlayıcı
İstatistik Sonuçları |
Anlamlılık Testi Sonuçları (
İndependet 2-taild) |
| Cinsiyet |
N |
Ortalama |
Standart Sapma |
t |
df |
Gruplar Arası Anlamlılık (Sig
2-taild) |
| Erkek |
260 |
16,9231 |
3,2014 |
| Kadın |
84 |
16,4167 |
3,1631 |
| Toplam |
344 |
16,7984 |
3,1949 |
Tablo 10’da görüldüğü gibi 260
erkek 84 kadın olmak üzere toplam 344 denek, muhasebecileri güvenilirlik ve
toplumsal sorumluluk açısından puanlandırmıştır. Buna göre hem erkekler, hem de
kadınlar muhasebecileri güvenilirlik ve toplumsal sorumluluk açısından olumlu
yönde algılamaktadırlar. Ancak erkeklerin kadınlara nazaran muhasebecileri daha
fazla güvenilirlik ve toplumsal sorumluluk sahibi olarak gördükleri
söylenebilir. Ancak bu farkın istatistiki açıdan anlamlı olmadığı anlamlılık
testi sonuçlarından görülmektedir. ( Sig = 0,207 ).
Tablo : 11 Yaş - Güvenirlik
ve Toplumsal Sorumluluk Açısından Algılama İlişkisi
|
Yaş |
N |
M (Ortalama) |
Standart Sapma |
F |
df |
Sig |
|
16-20 |
15 |
16,0667 |
4,0965 |
|
21-25 |
55 |
15,8909 |
3,3426 |
|
26-35 |
111 |
16,8468 |
3,1571 |
|
36-45 |
85 |
17,1412 |
3,0517 |
|
46 + |
78 |
17,1410 |
3,0397 |
|
Toplam |
344 |
16,7994 |
3,1949 |
Tablo-11’ de görüldüğü gibi
çeşitli yaş gruplarına dağılmış toplam 344 denek muhasebecileri güvenilirlik ve
toplumsal sorumluluk açısından puanlandırmıştır. Buna göre, yaş gruplarının
tamamı, muhasebecileri güvenilirlik ve toplumsal sorumluluk açısından olumlu
yönde algılamaktadırlar. Yapılan Tukey ve Anova testi sonuçlarına göre de,
algılama düzeyleri açısından yaş grupları arasında anlamlı bir fark yoktur.
Tablo : 12 Meslek - Güvenilirlik ve Toplumsal Sorumluluk Açısından
Algılama İlişkisi
|
Meslek |
N |
Ortalama |
Standart Sapma |
F |
df |
Sig |
|
Memur |
43 |
16,0698 |
2,7979 |
|
İşçi |
24 |
16,4583 |
2,9485 |
|
Tüccar |
26 |
17,4231 |
2,7007 |
|
Sanayici |
30 |
18,5667 |
2,3442 |
|
Esnaf |
52 |
16,5577 |
3,4323 |
|
Çiftçi |
6 |
15,8333 |
4,8751 |
|
Doktor |
27 |
17,2593 |
3,1682 |
|
Avukat |
34 |
16,2353 |
3,3217 |
|
Noter |
5 |
17,8000 |
4,6043 |
|
SMMM |
29 |
18,0000 |
3,0237 |
|
Öğrenci |
26 |
15,0000 |
4,0497 |
|
İşsiz |
2 |
17,5000 |
2,1213 |
|
Emekli |
27 |
16,7407 |
2,6564 |
|
Diğer |
12 |
16,9167 |
2,5030 |
|
Toplam |
343 |
16,7959 |
3,1989 |
Tukey Testi Sonuçları
Meslek Mean Differance Sig
Memur – Sanayici -2,4969 0,049
Sanayici – Memur 2,4969 0,049
Sanayici – Öğrenci 3,5667 0,002
SMMM – Öğrenci 3,0000 0,026
Tablo 12'de görüldüğü gibi
çeşitli mesleklere dağılmış toplam 343 denek muhasebecileri güvenilirlik ve
toplumsal sorumluluk açısından puanlandırmıştır. Buna göre öğrenciler dışındaki
diğer bütün meslek mensupları muhasebecileri güvenilirlik ve toplumsal
sorumluluk açısından olumlu yönde algılarken, öğrencilerin bu konuda
fikirlerinin olmadığı görülmektedir. Anova testi sonuçlarına göre, farklı
meslekler muhasebecileri güvenilirlik ve toplumsal sorumluluk açısından
farklı düzeyde algılamaktadırlar(significance, 0,007). Tukey testi sonuçlarına
göre de memur ile sanayicinin , sanayici ile öğrencinin ve smmm ile öğrencinin
algılama düzeyleri arasında anlamlı bir farkın olduğu görülmüştür. Buna göre ;
sanayici: memur ve öğrenciden, smmm öğrenciden bu konuda daha fazla olumlu görüş
taşımaktadırlar.
Tablo : 13 Eğitim – Güvenilirlik
ve Toplumsal Sorumluluk Açısından Algılama İlişkisi
|
Eğitim |
N |
Ortalama |
Standart Sapma |
F |
df |
Sig |
| İlkokul |
35 |
17,2286 |
3,4986 |
| Ortaokul |
24 |
17,0833 |
3,0348 |
| Lise |
94 |
16,2128 |
3,1208 |
| Üniversite |
173 |
16,8382 |
3,1783 |
| Y. Lisans |
13 |
18,2308 |
3,0319 |
| Doktora |
4 |
19,2500 |
2,8723 |
| Toplam |
343 |
16,8047 |
3,1981 |
Tablo 13' da görüldü gibi çeşitli
eğitim düzeylerine sahip 343 denek muhasebecileri güvenilirlik ve toplumsal
sorumluluk açısından puanlandırmıştır. Buna göre, farklı eğitim düzeyine sahip
olanlar muhasebecileri güvenilirlik ve toplumsal sorumluluk açısından olumlu
yönde algılamaktadırlar. Anova ve Tukey testi sonuçlarına göre de farklı eğitim
düzeyine sahip olanların bu konudaki algılama düzeyleri arasında anlamlı bir
fark yoktur (siginificance 0,110).
Tablo : 14 Gelir - Güvenilirlik ve Toplumsal Sorumluluk Açısından
Algılama İlişkisi
|
Gelir Düzeyi |
N |
Ortalama |
Standart Sapma |
F |
df |
Sig |
|
200-300 |
48 |
15,6875 |
3,5739 |
|
301-500 |
54 |
17,0185 |
3,2359 |
|
501-700 |
74 |
16,5270 |
3,0932 |
|
701-1.000 |
55 |
17,0545 |
3,1764 |
|
1.000 + |
80 |
17,5500 |
2,7324 |
|
Gelir Yok |
24 |
15,9583 |
3,9395 |
|
Toplam |
335 |
16,7761 |
3,2270 |
Tukey Testi Sonuçları
Gelir Düzeyi Mean Differance Sig
200-300, 1.000 + -1,8625 0,017
Tablo 14' de görüldüğü gibi
çeşitli gelir düzeyine sahip 335 denek muhasebecileri güvenilirlik ve toplumsal
sorumluluk açısından puanlandırmıştır. Buna göre farklı gelir grubuna sahip
olanlar muhasebecileri güvenilirlik ve toplumsal sorumluluk açısından olumlu
yönde algılamaktadırlar. Anova testi sonuçlarına göre farklı gelir grupları
muhasebecileri güvenilirlik ve toplumsal sorumluluk açısından farklı algılama
düzeyine sahiptir (significance 0,0025). Tukey testi sonuçlarına göre ise
200-300 milyon ile 1000+ gelir grubuna girenlerin algılama düzeyleri arasında
istatistiki açıdan anlamlı bir fark vardır.
4.3. Muhasebecilerin yetki ve sorumluluk açısından
algılanma biçimi
Tablo : 15 Cinsiyet - Yetki ve Sorumluluk Açısından
Algılama İlişkisi
| |
Tanımlayıcı
İstatistik Sonuçları |
Anlamlılık Testi Sonuçları (
İndependet 2-taild) |
| Cinsiyet |
N |
Ortalama |
Standart Sapma |
t |
df |
Gruplar Arası Anlamlılık (Sig
2-taild) |
| Erkek |
268 |
10,0709 |
1,8778 |
| Kadın |
85 |
9,6118 |
1,5743 |
| Toplam |
353 |
9,9603 |
1,8336 |
Tablo 15’de görüldüğü gibi 268
erkek ve 85 kadın olmak üzere toplam 353 denek muhasebecileri yetki ve
sorumlulukları açısından puanlandırmıştır. Buna göre hem erkekler hem de
kadınlar, muhasebecileri yetki ve sorumluluk açısından olumlu yönde
algılamaktadırlar. Ancak, erkeklerin muhasebecilerin yetki ve sorumlulukları
konusunda daha yeterli bilgiye sahip oldukları görülürken, kadınların bu konuda
erkekler kadar bilgili olmadığı görülmektedir. Yapılan anlamlılık testi
sonuçlarına görede bu iki grup arasında istatistiki açıdan anlamlı bir farkın
olduğu görülmektedir (Sig = 0,0044 ).
Tablo : 16 Yaş - Yetki ve
Sorumluluk Açısından Algılama İlişkisi
|
Yaş |
N |
M (Ortalama) |
Standart Sapma |
F |
df |
Sig |
|
16-20 |
15 |
9,3333 |
2,1602 |
|
21-25 |
55 |
9,8727 |
1,6783 |
|
26-35 |
116 |
10,0000 |
1,8463 |
|
36-45 |
88 |
9,7500 |
1,6348 |
|
46 + |
79 |
10,3165 |
2,0289 |
|
Toplam |
353 |
9,9603 |
1,8336 |
Tablo 16’da görüldüğü gibi çeşitli yaş
gruplarına dağılmış toplam 353 denek, muhasebecileri yetki ve sorumluluk
açısından algılama biçimlerine göre puanlandırmıştır. Buna göre, yaş gruplarının
tamamının muhasebecilerin yetki ve sorumlulukları konusunda yeterli bilgiye
sahip oldukları izlenimi edinilmiştir. Yapılan Anova ve Tukey testleri
sonuçlarına göre de yaş gruplarıyla , muhasebecilerin yetki ve sorumluluk
açısından algılanma düzeyleri arasında anlamlı bir farkın olmadığı görülmüştür (
Significance 0.194).
Tablo : 17 Meslek - Yetki ve Sorumluluk Açısından
Algılama İlişkisi
|
Meslek |
N |
Ortalama |
Standart Sapma |
F |
df |
Sig |
|
Memur |
44 |
9,7727 |
1,6119 |
|
İşçi |
24 |
9,9167 |
2,1653 |
|
Tüccar |
28 |
9,9286 |
1,7167 |
|
Sanayici |
30 |
10,5333 |
1,7442 |
|
Esnaf |
53 |
10,3585 |
2,9841 |
|
Çiftçi |
7 |
10,2857 |
1,7556 |
|
Doktor |
29 |
9,8966 |
1,1832 |
|
Avukat |
35 |
9,8000 |
0,8367 |
|
Noter |
5 |
10,2000 |
1,7707 |
|
SMMM |
29 |
9,7241 |
2,6879 |
|
Öğrenci |
26 |
9,2308 |
1,6879 |
|
İşsiz |
2 |
11,0000 |
1,4142 |
|
Emekli |
28 |
9,0357 |
1,9145 |
|
Diğer |
12 |
9,9167 |
1,7816 |
|
Toplam |
352 |
9,9659 |
1,8332 |
Tablo 17' de görüldüğü gibi
çeşitli mesleklere dağılmış toplam 352 denek muhasebecileri yetki ve
sorumlulukları açısından algılama biçimlerine göre puanlandırmıştır. Buna göre,
meslek gruplarının tamamının muhasebecilerin yetki ve sorumlulukları konusunda
yeterli bilgi sahibi oldukları izlenimi edinilmiştir. Anova ve Tukey testi
sonuçlarına göre de meslekler ile muhasebecileri yetki ve sorumluluk açısından
algılama düzeyleri arasında anlamlı bir fark yoktur (significance 0, 547).
Tablo : 18 Eğitim – Yetki ve
Sorumluluk Açısından Algılama İlişkisi
|
Eğitim |
N |
Ortalama |
Standart Sapma |
F |
df |
Sig |
| İlkokul |
36 |
10,3056 |
2,5837 |
| Ortaokul |
24 |
10,6667 |
1,6594 |
| Lise |
97 |
9,9691 |
1,7045 |
| Üniversite |
177 |
9,7062 |
1,7234 |
| Y. Lisans |
14 |
10,8571 |
1,6104 |
| Doktora |
4 |
10,7500 |
1,7078 |
| Toplam |
352 |
9,9631 |
1,8355 |
Tablo 18' de görüldüğü gibi
çeşitli eğitim düzeyine sahip toplam 352 denek muhabecileri yetki ve
sorumlulukları açısından algılama biçimlerine göre puanlandırmıştır . Buna göre
, farklı eğitim düzeyine sahip olanların tamamının muhasebecilerin yetki ve
sorumlulukları konusunda yeterli bilgiye sahip oldukları izlenimi edinilmiştir.
Anova testi sonuçlarına göre farklı eğitime sahip olanlar, farklı olumlu
algılama düzeyine sahiptirler (significance 0.030). Tukey testi sonuçlarına göre
ise farklı eğitim düzeylerinin algılama biçimleri arasındaki algılama farkının
istatistiki açıdan anlamlı olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Tablo : 19 Gelir - Yetki ve Sorumluluk Açısından
Algılama İlişkisi
|
Gelir Düzeyi |
N |
Ortalama |
Standart Sapma |
F |
df |
Sig |
|
200-300 |
48 |
10,2083 |
2,1033 |
|
301-500 |
54 |
10,3889 |
1,6981 |
|
501-700 |
76 |
9,7632 |
1,5652 |
|
701-1.000 |
55 |
9,8364 |
1,5959 |
|
1.000 + |
85 |
9,8706 |
1,8822 |
|
Gelir Yok |
25 |
9,6000 |
2,6615 |
|
Toplam |
343 |
9,9504 |
1,8497 |
Tablo 19' da görüldüğü gibi
çeşitli gelir düzeyine sahip toplam 343 denek muhasebecileri yetki ve
sorumlulukları açısından algılama biçimlerine göre puanlandırmıştır. Buna göre
farklı gelir düzeyine sahip olanların tamamının muhasebecilerin yetki ve
sorumlulukları konusunda yeterli bilgiye sahip oldukları izlenimi edinilmiştir.
Yapılan Anova ve Tukey testi sonuçlarına göre farklı gelir gruplarının algılama
düzeyleri arasında anlamlı bir farkın olmadığı görülmüştür(significance 0,306).
4.4. Muhasebecilerin Yaptığı
işin niteliği açısından algılanma biçimi
Tablo : 20 Cinsiyet v– İşin
Niteliği Açısından Algılama İlişkisi
| |
Tanımlayıcı
İstatistik Sonuçları |
Anlamlılık Testi Sonuçları (
İndependet 2-taild) |
| Cinsiyet |
N |
Ortalama |
Standart Sapma |
t |
df |
Gruplar Arası Anlamlılık (Sig
2-taild) |
| Erkek |
261 |
28,9693 |
4,3544 |
|
Kadın |
83 |
27,4217 |
3,9698 |
| Toplam |
344 |
28,5959 |
4,3104 |
Tablo 20’de görüldüğü gibi 261
erkek , 83 kadın olmak üzere toplam 344 denek muhasebecileri puanlandırmıştır.
Buna göre, hem erkeklerin hem de kadınların muhasebecilerin yaptığı işin
niteliği konusunda olumlu yönde görüşleri olduğu söylenebilir. Erkeklerin
kadınlara nazaran bu konuda daha fazla olumlu görüş taşıdıkları, yani iki grup
arasında bir farklılığın olduğu görülmektedir. Yapılan anlamlılık testi
sonuçlarına göre de, bu iki grup arasında istatistiki açıdan anlamlı bir farkın
olduğu belirlenmiştir. (Sig=0,004)
Tukey Testi Sonuçları
Yaş Mean Differance Sig
21-25 46+ -2,8113 0,002
Tablo 21' de görüldüğü gibi
çeşitli yaş gruplarına dağılmış toplam 344 denek, muhasebecileri yaptığı işin
niteliği açısından algılama biçimlerine göre puanlandırmıştır. Buna göre yaş
gruplarının tamamı yaptığı işin niteliği açısından muhasebecileri olumlu yönde
algılamaktadırlar. Anova testi sonuçlarına göre, çeşitli yaş grupları
muhasebecileri yaptığı işin niteliği açısından olumlu algılama düzeyleri
farklıdır (Sinificance 0,005). Tukey testi sonuçlarına göre 21-25 ile 46+ yaş
grupları arasında anlamlı bir algılama farkının olduğu tespit edilmiştir. Buna
göre 46+ yaş grubunda bulunanlar 21-25 yaş grubuna göre bu konuda daha fazla
olumlu görüş taşımaktadırlar.
Tablo : 22 Meslek - İşin
Niteliği Açısından Algılama İlişkisi
|
Meslek |
N |
Ortalama |
Standart Sapma |
F |
df |
Sig |
|
Memur |
42 |
28,5714 |
3,7944 |
|
İşçi |
23 |
27,6522 |
5,3819 |
|
Tüccar |
28 |
28,2857 |
3,6195 |
|
Sanayici |
30 |
29,3333 |
4,4282 |
|
Esnaf |
50 |
29,5400 |
3,8450 |
|
Çiftçi |
7 |
32,4286 |
5,8269 |
|
Doktor |
28 |
25,6429 |
3,8124 |
|
Avukat |
34 |
27,7647 |
3,5765 |
|
Noter |
5 |
30,2000 |
3,8987 |
|
SMMM |
29 |
29,2414 |
4,1974 |
|
Öğrenci |
25 |
26,7200 |
3,1974 |
|
İşsiz |
2 |
30,0000 |
0,0000 |
|
Emekli |
28 |
31,5357 |
4,2030 |
|
Diğer |
12 |
27,2500 |
4,9566 |
|
Toplam |
343 |
28,6035 |
4,3144 |
Tukey Testi Sonuçları
Meslek Mean Differance Sig
İşçi – Emekli -3,8835 0,048
Sanayici – Doktor 3,6905 0,040
Esnaf – Doktor 3,8971 0,004
Çiftçi – Doktor 6,7857 0,007
Doktor – Emekli -5,8929 0,000
Avukat – Emekli -3,7710 0,022
Öğrenci – Emekli -4,8157 0,042
Emekli – İşçi 3,8835 0,048
Tablo 22' de görüldüğü gibi
çeşitli mesleklere dağılmış toplam 343 denek muhasebecileri yaptığı işin
niteliği açısından algılama düzeylerine göre puanlandırmıştır. Buna göre, doktor
ve öğrenci dışında kalan diğer meslek sahipleri; yaptığı işin niteliği açısından
muhasebecileri olumlu yönde algılarken, doktor ve öğrenci olumsuz yönde
algılamaktadır. Anova testi sonuçlarına göre, farklı meslek mensupları
muhabecileri yaptığı işin niteliği açısından farklı algılamaktadırlar (significance
0,000). Tukey testi sonuçlarına göre de işçi ile emekli, sanayici ile doktor,
esnaf ile doktor , çiftci ile doktor , doktor ile emekli, avukat ile emekli ,
öğrenci ile emekli , emekli ile işçi arasında anlamlı bir algılama farkının
olduğu görülmüştür. Buna göre, emekli; işçiden, doktordan, avukattan ve
öğrenciden daha fazla olumlu görüşe sahipken, doktor; sanayiciden, esnaftan ve
çiftciden daha az olumlu görüşe sahiptir.
Tablo : 23 Eğitim - İşin
Niteliği Açısından Algılama İlişkisi
|
Eğitim |
N |
Ortalama |
Standart Sapma |
F |
df |
Sig |
| İlkokul |
36 |
31,6667 |
5,3772 |
| Ortaokul |
23 |
29,9130 |
3,3017 |
| Lise |
93 |
28,6882 |
3,9425 |
| Üniversite |
173 |
27,9191 |
4,0180 |
| Y. Lisans |
14 |
27,2143 |
4,3177 |
| Doktora |
4 |
25,7500 |
7,0887 |
| Toplam |
343 |
28,6006 |
4,3158 |
Tukey Testi Sonuçları
Eğitim Mean Differance
Sig
İlkokul – Lise 2,9785 0,004
İlkokul – Üniversite 3,7476 0,000
İlkokul – Y. Lisans 4,4524 0,009
Tablo 23' de görüldüğü gibi
çeşitli eğitim düzeyine sahip toplam 343 denek muhasebecileri yaptığı işin
niteliği açısından algılama biçimlerine göre puanlandırmıştır. Buna göre doktora
yapanların dışında kalanların tamamı muhasebecileri yaptığı işin niteliği
açısından olumlu yönde algılamaktadırlar. Doktora yapanlar ise, muhasebecileri
bu konuda olumsuz yönde algılamaktadırlar. Anova testi sonuçlarına göre, farklı
eğitim düzeyine sahip olanlar farklı olumlu algılama düzeyine sahiptirler (significance
0,000). Tukey testi sonuçlarına göre; ilkokul ile lise, üniversite ile
yükseklisans eğitimine sahip olanlar arasında istatistiki açıdan algılama
düzeyleri açısından anlamlı bir fark vardır. Buna göre, ilkokul mezunu olanlar;
lise, üniversite ,yükseklisans mezunu olanlara göre muhasebecilerin yaptığı işin
niteliğini daha fazla olumlu yönde algılamaktadırlar.
Tablo : 24 Gelir - İşin
Niteliği Açısından Algılama İlişkisi
|
Gelir Düzeyi |
N |
Ortalama |
Standart Sapma |
F |
df |
Sig |
|
200-300 |
45 |
28,7556 |
5,6855 |
|
301-500 |
53 |
30,5472 |
4,1490 |
|
501-700 |
74 |
28,2568 |
3,8430 |
|
701-1.000 |
55 |
28,5091 |
3,6407 |
|
1.000 + |
83 |
27,9036 |
4,3829 |
|
Gelir Yok |
24 |
27,0417 |
3,4826 |
|
Toplam |
334 |
28,5539 |
4,3408 |
Tukey Testi Sonuçları
Gelir Düzeyi Mean Differance Sig
301-500, 501-700, 2,2904 0,034
301-500, 1.000 + 2,6436 0,006
301-500, gelir yok 3,5055 0,011
Tablo 24' de görüldüğü gibi
çeşitli gelir düzeyine sahip toplam 334 denek muhasebecilerin yaptığı işin
niteliği açısından algılama düzeylerine göre puanlandırmıştır. Buna göre farklı
gelir düzeyine sahip olanların tamamı muhasebecileri yaptığı işin niteliği
açısından olumlu yönde algılamaktadırlar. Anova testi sonuçlarına göre farklı
gelir düzeyine sahip olanların algılama düzeyleri arasında anlamlı bir fark
vardır(significance 0,005). Tukey testi sonuçlarına göre de 300-500 ile 501-700
milyon lira, 301-500 ile 1000+ milyon liara ve 301-500 milyon ile geliri
olmayanlar arasında algılama düzeyleri arasında anlamlı bir farkın olduğu
görülmüştür. Buna göre 301-500 milyon lira gelire sahip olanlar yukarıdaki diğer
gelir gruplarına göre muhasebecileri bu konuda daha fazla olumlu yönde
algılamaktadırlar.
5.SONUÇ
Araştırma bulgularından da
görüldüğü gibi; erkekler ,orta yaş ve üzerindekiler, işçiler tüccarlar,
sanayiciler, çiftciler, smmm'ler, emekliler, ilkokul, ortaokul, lise ve doktora
eğitimi olanlar ve yüksek gelir grubuna dahil olanlar muhasebecileri bilgi ve
becerileri konusunda olumlu yönde algılarken , bu katmanların dışında kalan;
kadınlar,orta yaşın altında kalanlar, memurlar,esnaf,doktor ,
avukat,noter,öğrenci,üniversite mezunları ve düşük gelir grubuna girenler
muhasebecileri bilgi ve becerileri yönünden olumsuz yönde algılamaktadırlar.
Toplum katmanlarının tamamı,
muhasebecilerin yetki ve sorumluluklarını yerine getirmeleri konusunda olumlu
düşünmekte olup, muhasebecileri güvenilir ve toplumsal sorumluluk sahibi olarak
görmektedirler. Yaptığı işin niteliği açısından da olumlu yönde
algılamaktadırlar. Ancak, yapılan istatistiki testler ve ortalamalardan da
görülmektedir ki muhasebecilerin toplumun bütün katmanları tarafından ortak bir
algılama düzeyi yoktur. Muhasebecilerin sürekli ilişki içerisinde olduğu toplum katmanlarının, muhasebecileri bütün yönleriyle olumlu algıladığı görülürken,
ilişki içerisinde olmadığı toplum katmanlarının olumsuz yönde algıladığı veya tanımadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Kanımızca , muhasebe meslek
kuruluşlarının mesleğin toplum katmanlarınca istenilen ölçüde tanınması için meslek kuruluşlarının sürekli ve artan oranda çalışmalar gerçekleştirmesi gerekir. Muhasebe mesleğinin profesyonel meslek ölçütlerine göre saygınlığının artırılması, yapılacak bu çalışmalarla ivme kazanacaktır.
